फ्रान्सिस लुई हाल्झेन यांना 'आइसक्यूब न्यूट्रिनो वेधशाळेतील (IceCube Neutrino Observatory)' निर्णायक योगदानाबद्दल २०२६ चा भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार (Nobel Prize in Physics) जाहीर करण्यात आला आहे.
ठळक मुद्दे:
- ८२ वर्षीय बेल्जियन-अमेरिकन कण भौतिकशास्त्रज्ञ फ्रान्सिस लुई हाल्झेन यांना रॉयल स्वीडिश अकॅडमी ऑफ सायन्सेसमार्फत त्यांच्या आइसक्यूबमधील निर्णायक योगदानाबद्दल आणि खगोलभौतिकीय उगम असलेल्या उच्च-ऊर्जा न्यूट्रिनोच्या शोधासाठी २०२६ चा भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे.
- हा पुरस्कार जिंकल्याबद्दल त्यांना एकूण १२ दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर (Swedish kronor - SEK) इतकी पुरस्कारस्वरूप रक्कम मिळेल.
- सदर पुरस्कार स्वीडनमधील स्टॉकहोम येथे दरवर्षीप्रमाणे १० डिसेंबर रोजी आल्फ्रेड नोबेल यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त प्रदान करण्यात येणार आहे.
शोधाबाबत महत्वपूर्ण माहिती:
- फ्रान्सिस हाल्झेन यांनी १९८८ मध्ये अंटार्क्टिक म्यूऑन अँड न्यूट्रिनो डिटेक्टर अॅरे (Antarctic Muon and Neutrino Detector Array - AMANDA) वरील त्यांच्या कार्यावर आधारित अंटार्क्टिक बर्फाचा एक विशाल न्यूट्रिनो डिटेक्टर म्हणून वापर करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता.
- आइसक्यूब न्यूट्रिनो वेधशाळा ही न्यूट्रिनोच्या आंतरक्रियेतून निर्माण होणाऱ्या निळ्या चेरेन्कोव्ह प्रारणाचा शोध घेण्यासाठी, अंटार्क्टिक बर्फाच्या सुमारे एक घन किलोमीटरमध्ये बसवलेल्या ५,१६० डिजिटल ऑप्टिकल मॉड्यूल्सचा (Digital Optical Modules - DOMs) वापर करते.